Teknenizin altındaki o gri-beyaz metal parçalara hiç dikkat ettiniz mi? Pervane miline takılı disk, dümen palasnın yanındaki blok, şafttaki halka... Bunlar zinko (tutya/anode) olarak bilinen kurban metaller. Görünürde küçük ve önemsiz gözükse de işlevleri kritik: teknenizin pahalı metal aksamını galvanik korozyondan korumak için kendilerini feda ederler.
Sezon sonunda çekek yerine alınan her teknede zinko kontrolü yapılmalıdır. Zamanında değiştirilmeyen zinko, pervane milinden dümene kadar binlerce liralık hasara yol açabilir.
Deniz suyu mükemmel bir elektrik iletkenidir. Teknenizdeki farklı metal parçalar — bronz pervane, paslanmaz çelik şaft, alüminyum gövde, dökme demir motor — tuzlu suda bir araya geldiğinde aralarında elektrik akımı oluşur. Bu elektrokimyasal reaksiyon, metaller arasında "galvanik çizelge"de en aşağıda kalan, yani en az asil olan metali öncelikle aşındırır.
İşte bu noktada zinko devreye girer. Çinko, galvanik çizelgede bronz, bakır ve paslanmaz çelikten çok daha aşağıda yer alır — yani daha az asildir. Teknenin metal aksamına zinko takıldığında elektrokimyasal reaksiyon önce onu hedef alır. Zinko erir, diğer değerli parçalar korunur. Bu yüzden "kurban anode" (sacrificial anode) olarak da adlandırılır.
Her zinko her ortam için uygun değildir. Kullandığınız suyun tuzluluk oranına göre doğru tip seçilmelidir.
Tuzlu su için standart seçimdir. Ege, Akdeniz ve Marmara'da kullanan tekne sahiplerinin büyük çoğunluğu çinko zinko kullanır. Tuzlu suda etkili koruma sağlar, fiyat olarak en erişilebilir seçenektir.
Hem tuzlu hem acı suda etkilidir. Çinkoya göre daha uzun ömürlüdür ve birim ağırlık başına daha fazla koruma sağlar. Tuzlu sularda çinkoya iyi bir alternatiftir; acı sularda (iç körfezler, bazı marinalar) çinkoya göre çok daha üstündür. Özellikle alüminyum tekne ve dıştan takma motorlarda tercih edilir.
Yalnızca tatlı su için uygundur. Tuzlu suda çok hızlı erir ve yeterli koruma sağlayamaz. Göl ve nehirlerde kullanılan tekneler için doğru seçimdir.
Özet:
Zinko, suya temas eden ve galvanik korozyon riski taşıyan her metal noktaya monte edilmelidir. Teknenizdeki başlıca zinko konumları şunlardır:
Şaft zinkoru: Pervane milinin (şaft) üzerine oturan halka şeklindeki zinko. Şaftı galvanik korozyona karşı korur. İçten takmalı motorlu teknelerde zorunlu.
Pervane zinkoru: Pervanenin hub kısmına veya arkasına monte edilir. Bronz pervaneyi korur.
Dümen zinkoru: Dümen palasına veya yakınına monte edilir.
Tekne gövdesi zinkoru: Gövdenin su altı bölümüne cıvatalanır. Özellikle metal aksamı fazla olan teknelerde kritiktir.
Motor zinkoru: Dıştan takma motorlarda motor ünitesine dahildir, iç takma motorlarda şanzıman veya motor gövdesine ayrıca monte edilebilir.
Baş pervane zinkoru: Baş manevra pervanesi olan teknelerde pervane kutusuna özel zinko takılır.
Zinkonun değişim zamanı, ne kadar eridiğine bakılarak belirlenir.
Genel kural: Zinko yarıdan fazla erimişse değiştirin.
Daha net bir şekilde:
Ne sıklıkla kontrol edilmeli?
Zinko kontrolü için en doğal zaman çekek sezonu. Tekne kızağa alındığında su altı görünür hale gelir ve zinkoyu gözle muayene etmek çok kolaydır. Aktif denizcilik sezonunda da yılda bir kez dalarak veya tekneyi çekeve alarak kontrol edilmesi önerilir.
Bölgeye göre de farklılık var: Marina elektriğine bağlı teknelerde elektroliz riski daha yüksektir ve zinkolar çok daha hızlı erir. Marinada bağlı kalan tekneleri daha sık kontrol edin.
Zinko değişimi, su altı erişimi olan her tekne sahibinin yapabileceği basit bir bakım işlemidir. Çekek yerinde kızakta olan tekne için hiçbir dalış gerekmez.
Gerekli malzemeler:
Adımlar:
Kritik: Zinkonun üzerini boya veya antifouling ile kaplamayın. Boyalı zinko koruma işlevini yitirir — elektrik akımı iletimi engellenir ve zinko feda edilmesi gereken yerde kalır, teknenin metal parçaları erir.
Antifouling (zehirli) boya uygularken zinkoların etrafını dikkatlice boş bırakın. Zinko üzerine boya gelmesi halinde o zinko etkisiz hale gelir.
Su altı bakımı için kapsamlı bir rehber için Zehirli Boya Nasıl Seçilir? yazımıza bakabilirsiniz.
Evet, gereğinden fazla zinko da sorun yaratır. Çok fazla zinko takıldığında aşırı katodik koruma oluşur. Bu durum fiber teknelerde osmozis (jelkot altında su birikimi) riskini artırabilir ve ahşap tekne kaplamasına zarar verebilir. Doğru zinko miktarı teknenin büyüklüğüne, su altı metal yüzey alanına ve bulunduğu ortama göre belirlenir.
Tuzlu suda magnezyum zinko kullanmak: Tuzlu suda magnezyum çok hızlı erir ve yeterli koruma sağlayamaz. Su tipine uygun zinko seçin.
Yüzeyi boyayarak monte etmek: Zinkonun metal yüzeyiyle doğrudan teması şart. Aradaki boya veya macun korumayı engeller.
Zinkoyu çok geç değiştirmek: Tamamen erimiş zinko koruma sağlamaz. Zinko yok olduğunda pervaneniz, şaftınız veya dümeniniz erir.
Yanlış boyutta zinko kullanmak: Çok küçük zinko yeterli koruma sağlamaz, çok büyük zinko gereğinden hızlı erir ve aşırı katodik korumaya yol açabilir. Teknenizin şaft veya pervane çapına uygun model seçin.
Marina elektriğine bağlıyken kontrol etmemek: Marinada elektriğe bağlı teknelerde elektroliz riski ciddi ölçüde artar. Bu teknelerde zinko kontrolü çok daha sık yapılmalıdır.
Kışlatma, zinko değişimi için en ideal zamandır. Tekne kızağa alındığında su altının tamamı görünür hale gelir ve tüm zinkoları gözle muayene edebilirsiniz. Bu noktada:
Teknenizin genel kışlatma hazırlığı için Tekne Kışlatma Rehberi yazımıza göz atabilirsiniz.
Zinko, teknenizin en ucuz ama en kritik bakım kalemlerinden biridir. Birkaç yüz liralık zinko değişimini erteleyen tekne sahipleri, sezon sonunda pervane mili veya dümen tamiriyle binlerce lira ödemek zorunda kalabiliyor. Kışlatmadan önce mutlaka kontrol edin.
Tüm tutya ve zinko modellerini — şaft tutyası, pervane tutyası, gövde tutyası ve baş pervane tutyaları dahil — Teknene.com'da bulabilirsiniz.
